Presentie

Kenmerkend voor inloophuizen, buurtpastoraat en straatpastoraat is de presentie-benadering. In de presentie-benadering wordt aansluiting gezocht bij de leefwereld en het tempo van de inloper, buurtbewoner en straatmensen. Er wordt een relatie opgebouwd waarbij trouw en wederkerigheid belangrijke kernwoorden zijn. Lees meer…

Het geeft handen en voeten aan de opdracht zoals het buurtpastoraat die vaak formuleert: ‘Aanwezig zijn bij mensen en groepen van mensen in oude stadswijken om vanuit hun leefsituatie, hen te ondersteunen in hun streven naar herstel en behoud van hun waardigheid en zeggenschap in zaken die hun bestaan bepalen en in hun zoeken naar perspectief in hun leven en samenleven.’

Over de presentiebenadering is veel geschreven.

Op www.presentie.nl vind je de meest actuele literatuur, filmpjes en het aanbod van cursussen.

 

Transparante plaatsen – MST mensen in beeld houden

Het werk van diaconaal missioniar centrum MST wordt geduid in het licht van de christelijke en missionaire traditie. De praktijk van zo'n centrum kan ontwikkelen tot een 'transparante plaats', waar vervreemding plaats maakt voor verdieping. Lees meer…

Enkele fragmenten:

Het MST in Tilburg is een centrum voor ontmoeting, ondersteuning en non-formele educatie. Wekelijks komen er honderden mensen over de vloer. Er zijn circa tweehonded vrijwilligers actief. Het MST is een ‘maatschappelijke aanleigsteiger’: mensen meren aan, verblijven er een tijdje en varen weer verder. Het staat in de missionaire traditie en komt voor uit de sociale traditie van Tilburgse religieuzen. Present zijn, dicht bij mensen staan en oog hebben voor kwetsbare mensen zijn belangrijke uitgangspunten. Het MST is een knooppunt van mensen dat zeker kenmerken van een gemeenschap heeft, maar geen geloofsgemeenschap is.

Belangrijk is is een uitnodigende houding, een houding van gastvrijheid. Gastvrijheid draagt een ‘menslievende’ norm en omgangsvormen uit die bijdragen aan de ‘humanisering’ van de menselijke verhoudiingen. Het is de kunst en de kunde van de hartelijkheid. Gastvrijheid en hartelijkheid: kan dat genoeg zijn als bestaansgrond voor een centrum als het MST?

Transparante plaatsen zijn de plekken waar twee werkelijkheidsniveau’s elkaar ontmoeten of waar de twee lijnen daarvan elkaar snijden. Plaatsen waar de grens tussen deze twee niveau’s heel zacht, poreus en doorlaatbaar zijn. … Een transparante plaats is overal waar ons hart wordt geopend.

Er is zoiets als de spiritualiteit van de transparante plaats. Ik denk dat ik bedoel dat het gaat om het ‘inoefenen’ in het brede menselijke gevoelsspectrum dat geweven is rondom compassie, mildheid en andere waarden van gastvrijheid. Dit kan er toe leiden dat praktijken ‘transparante plaatsen’ worden zodat vervreemding plaats maakt voor verdieping. Kun je dat zomaar stellen en moet je daarvoor dan christelijk zijn? Zo niet wat betekent die verdieping dan?

Download hier het artikel.

Actuele dilemma’s bij presentie

Present zijn vraagt in onze razendsnel veranderende samenleving om balanceren, bijvoorbeeld tussen rust bieden en activeren. Andries Baart schetst zes dilemma’s: kwesties die in de meeste inloophuizen spelen en die een groot beroep doen op het vermogen te balanceren tussen twee uitersten. Lees meer…

Wie zijn de mensen die ‘inlopen’? Beter: wie zijn ze voor ons? Vangen we hen slechts op? Of zijn zij méér dan ‘object’ van onze goedheid? Vaak hebben ze het nodige meegemaakt en wat ze meemaakten, zegt nog vaker iets over ons samenleven. Willen we hen ook horen? Nee, zijn webereid om naar hen te luisteren en ons hun verhalen aan te trekken? Dan moeten we ze ont‐moeten, niet zoals in ‘ont‐voogden’, ‘ont‐hullen’, ‘ont‐luizen’ of ‘ont‐hechten’ waar ont‐betekent ‘het einde van …’ maar zoals in ‘ont‐branden’ en ‘ont‐vlammen’ waar ont‐ duidt op ‘het begin van …’

Elkaar ont‐moeten dus: het begin van moeten, een moreel moeten, van zeggen: Nu ik jou ken, moeten we wat –met jou, met je lot, met onze samenleving, met wat jou hier brengt. Niet alleen present‐zijn voor jou maar ook elders present stellen wat we van je leren. Tussen opvangen en stem geven.

Het staat in veel mission statements: inloophuizen willen een thuis of thuisgevoel bieden. Daarmee correspondeert bij bezoekers –eigenlijk bij ons allemaal – een diep verlangen: ergens thuis zijn, ergens thuis kunnen komen, een thuis hebben – wie wil het niet?

Jan Willem Duyvendak is expert op dit terrein en laat zien hoe ‘thuisgevoel’ dikwijls óók betekent: ik voel me pas thuis als er geen vreemde anderen zijn, als ergerlijke vreemdelingen niet op mijn lip zitten, niet wat mij vertrouwd is verstoren. Het streven naar een thuisgevoel is dan allicht bedenkelijk en politiek onwenselijk. Ieder zijn eigen bubbel en voor elke bubbel een inloophuis. Turk bij Turk, gek bij gek en kanker bij kanker. Geen last van de anderen. Of gaan we liever voor inclusie, kleine oefenplek voor de grote buitenwereld? Leren samen te leven en het verschil gaan waarderen.

Inloophuizen heten kwetsbaren welkom maar voeden geen segregatie, geen maatschappelijk onbehagen noch populisme.

Download de presentatie.
Bronvermelding: A.J. Baart, 2017, Naar een herbergzame samenleving. Verkorte weergave van de lezing bij gelegenheid van het koninklijk bezoek aan de Jessehof in Delft op 22 augustus 2017.

Werkwijze straatpastoraat

Straat- en drugspastoraat biedt geestelijke steun bij levensbeschouwelijke en zingevingvragen. Dit kunnen vragen zijn rond leven en dood, rond verlies van zingeving en eigenwaarde en verdriet daarover. Het kan gaan over rouw of eenzaamheid. Het kent een grondhouding van onvoorwaardelijk en belangeloos aanwezig zijn, met aandacht, respect en trouw. Het werkt outreachend en zoekt telkens naar een professionele balans tussen nabijheid en distantie. Het is gastvrij en aanvaardt mensen zoals ze zijn, met alles wat ze zijn en alles wat ze niet kunnen zijn. De pastor heeft oog voor de breukvlakken in de levens van mensen en hoe ze die verwoorden en verwerken.

Handreiking zorgmijders

Voor professionals in de zorg die in aanraking komen met mensen die dak- of thuisloos zijn en zorg mijden is een handreiking geschreven door het VUmc. Wat hebben deze mensen nodig? Uit interviews bleek dat straatpastores wel in contact komen met deze groep. Zij leggen het accent op de relatie en niet op het hulpverlenen. Lees meer…

Die groep bestaat uit mensen die geen hulp zoeken of accepteren, en mensen die het zorgnetwerk niet begrijpen of waarbij de formele zorg niet aansluit. Ze merkten wel in interviews met verschillende betrokkenen dat geestelijk verzorgers en straatpastors op een andere manier werken, en vaak wel in contact met deze groep kwamen. Ze besloten daarom om eerst deze doelgroep beter te gaan begrijpen, zodat professionals beter inzicht hebben in het fenomeen zorgmijding en het bereiken van deze groep. Deze handreiking gaat dan ook niet specifiek over palliatieve zorg, omdat eerst meer inzicht nodig is in zorgmijding.

Download de Handreiking Zorgmijding 2018., Klop H, Onwuteaka-Philipsen B, Gootjes J, Evenblij K (2018). Zorgmijding onder dak- en thuislozen: lessen uit de werkwijze van straatpastors en geestelijk verzorgers. Een handreiking met adviezen en aanbevelingen op basis van de werkwijze en ervaringen van geestelijk verzorgers, straatpastors, outreachend professionals en voormalig daklozen. Amsterdam: VUmc.

 

Wijkpastor in Heerlen

Wijkpastor Fien Cruts werkt in Heerlen-Noord op dezelfde wijze als de wijkinloophuizen in Zeist, bekend van de landelijke netwerkdag. In Diakonie en Parochie lees je hoe zij contact kreeg met 190 gezinnen en hoe daar een flinke groep vrijwilligers uit voortkwam. "Er gebeurt nu zo veel meer dan ik alleen zou kunnen doen." Lees meer…

Er zijn veel migranten in Heerlen-Noord en zij blijven om verschillende redenen vooral thuis in hun eigen huis. Ze hebben vaak geen sociaal netwerk waar ze op terug kunnen vallen en dat komt er ook niet vanzelf. Via de kinderen hebben verschillende moeders elkaar leren kennen en we zijn samen gaan overleggen wat voor activiteiten we zouden kunnen doen. De eerste groep van acht moeders wilde samen koken en samen eten.

En altijd zijn er heel veel kinderen. Zo is de groep een sociaal netwerk geworden rond de behoeften, opvang en begeleiding van de kinderen.

… “Eke groep heeft twee kartrekkers. Ik overleg elke maand met de kartrekkers. Die kartrekkers of vrijwilligers krijgen ook een opleiding rond contacten maken, luisteren, elkaar laten praten, adviseren, leiding geven in de groep.”

… “Als er vanuit Jeugdzorg niet goed gehandeld is of onterecht, dan ga ik mee met de moeders. Die hulp is belangrijk, vaak om een betere communicatie op gang te krijgen.”

… “Het gaat er om dat ik present mag zijn bij de gezinnen in de wijk …”

Download het interview dat verscheen in Diaconie en Parochie, jaargang 31, nummer 2, juni 2018.

Vier wijkinloophuizen

Vier succesvolle wijkinloophuizen zijn het antwoord van kerkelijk Zeist op armoede en sociaal isolement. Wijkinloophuizen zijn naar buiten gericht en zetten in op samenwerking in de wijk. De kracht is dat ze dicht bij de bewoners staan. Iedereen kan binnenlopen tijdens openingstijden en de coördinator gaat even langs als er met een buurtbewoner iets aan de hand is. Lees wat je van zo’n wijkinloophuis kunt verwachten. Lees meer…

“We doen veel meer dan alleen maar inloop. Er zijn activiteiten, klanten voor de voedselbank inschrijven en we werken ook outreachend, gaan vaak op huisbezoek. Wij zijn in de wijk en kijken wat is er nodig. Zo is het werk ook ontstaan: in de wijk gaan zitten en kijken wat er nodig is.

We hebben in Vollenhove gekookt met kinderen en dat was de reden dat veel moeders met kinderen binnen kwamen. Rond lunchtijd was de koektrommel snel leeg.

Ik begon me af te vragen of die kinderen wel gegeten hadden. Ik heb iemand van CJG uitgenodigd en gezegd, we doen geen programma. Kom gewoon bij ons aan tafel zitten. Na een paar keer kwam er een vraag. ‘Mijn kleuter heeft zo’n moeilijk gedrag, wat moet ik er mee.’ We wilden info geven over gezond eten. Maar vertel allochtone moeders niet hoe ze moeten koken. Dus zijn we begonnen met de kinderen. De kinderen gingen gezond koken. We zijn met de kinderen naar het Leger des Heils gegaan met wat ze gemaakt hadden. En ook de moeders kwamen eten wat de kinderen gemaakt hadden.”

Download hier het artikel Werkwijze van wijkinloophuizen in Zeist.

Presente vrijwilligers

Over presentiebeoefening, zorgvrijwilligers, de mogelijkheid je in presentie te scholen en wat daarin te ontdekken valt, schrijft Henk Meeuws. Hij begint met een verhaal uit ‘t Hemeltje. Welk inzicht valt je al doende te beurt? Lees meer…

Els Keet was medewerkster van het inloophuis van het Diaconaal Centrum Eindhoven. Over wat haar daar overkwam vertelt ze met enige verbazing het volgende: “Eric, een gast, merkte pas op, dat ons huis voor hem heilige grond is: heilige grond die niet bezoedeld mag worden. Ik vroeg wat hij hier mee bedoelde. Hij vertelde mij dat het de enige plek voor hem in Eindhoven is, waar hij mensen kan vinden die er voor hem zijn en die hem helpen en ondersteunen. ‘Jullie zijn er altijd voor mij’, zegt hij, ‘wat ik ook gedaan heb. Je helpt als het leven donker is en dat is heilig. Dat moeten wij eerbiedigen en hier mogen we geen ruzie maken’. Zijn betoog doet hij vol emoties”.

Dit is wat presentie is: “Jullie zijn er altijd voor mij”. En dit is wat presentie doet: mensen, gasten én medewerkers,doen de ervaring en het inzicht op: “Dit is heilig, dit is waar het om gaat, dit moeten wij eerbiedigen, dit mag niet aangetast worden dit is voor ons allemaal wezenlijk”. Dit ‘wezenlijke’ te kunnen ervaren is niet vanzelfsprekend: als die ervaring mensen ten deel valt vervult het ze met diepe emotie en met verbazing. Presentie is kennelijk nog wel iets anders dan ‘er zijn’, het raakt aan iets hogers of diepers in ons en buiten ons dan gewoon ‘aanwezig zijn’. Dat diepere of hogere duidt Eric aan met het in de situatie van het inloophuis toch wel wonderlijke woord ‘heilig’.

En dat inloophuis heet trouwens, hoe kan het ook anders: ’t Hemeltje.
Els Keet was beroepsmatig in ’t Hemeltje op: zij werkte als buurtpastor. Je zou dus wellicht kunnen denken, dat de bovenvertelde ervaring min of meer te verwachten is bij iemand met zo’n beroep en op een locatie met die onaardse naam. Maar ook daarbuiten vertellen mensen over wat zij tot hun verwondering en blijdschap meemaken als zij proberen bij hun medemensen present te zijn. Daarvan getuigen de volgende verhalen.

Download het artikel van Henk Meeuws

Contemplatief pastoraat

Contemplatief pastoraat heeft niet allereerst betrekking op het voeren van theologisch interessante geloofsgesprekken, maar op het beleven van vertrouwen op God en het waarnemen van vertrouwen op God voorbij de taal, bij jezelf en bij de ander. Lees meer…

In zijn inleiding ‘Contemplatief pastoraat in de marge van de samenleving’ geeft Fred van Iersel een theologische doordenking van de presentie. Dat was in 2014 tijdens de bijeenkomst van straatpastores. Fred van Iersel is bijzonder hoogleraar te Tilburg.
Een citaat uit zijn inleiding: “Dit vertrouwen op God kan worden gevonden zowel bij taalvaardige mensen voorbij de grenzen van hun taal, als ook, en zeker niet minder, bij de niet taalvaardige mensen.

De contemplatieve pastor ontdekt het Godsvertrouwen zowel bij zichzelf als bij de mensen die zich aan haar zorg toevertrouwen. Zij neemt waar hoe zowel God als het antwoordende Godsvertrouwen reeds present zijn in het leven van mensen, en daar een bron van liefdevol leven vormen. Contemplatief pastoraat is dan dus: God zien in het leven van mensen, en zien hoe mensen intuïtief vertrouwvol antwoorden op deze reeds aanwezige liefde van God.”

Download de inleiding.